Qe nga viti 2011, Kosova dhe Serbia jane ulur ne tryezen e dialogut ne Bruksel, nen ndermjetesimin e Bashkimit Europian. Rezultati? Disa marreveshje te zbehta qe pothuajse asnjera pale nuk i ka zbatuar plotesisht, dhe nje situate qe mbetet po aq e tensionuar sa ishte ne fillim.
Cfare shkoi keq?
Problemi themelore eshte i thjeshte: Serbia nuk do ta njohe Kosoven si shtet te pavarur, dhe Kosova nuk do te pranoje asgje qe cenon sovranitetin e saj. Kjo eshte nje ngerce themelore qe asnje sasi diplomacie nuk mund ta zgjidhje, perderisa njera pale nuk ndryshon qendrim.
Bashkimi Europian, si ndermjetesues, ka deshuar ne menyra te ndryshme. Se pari, ka qene shume i fokusuar ne marreveshje teknike - numra targash, diploma, kod telefonik - duke shmangur ceshtjen kryesore: njohjen reciproke. Se dyti, ka perdorur integrimin europian si karrote per te dyja palet, por kjo karrote ka humbur shijen. Serbia nuk po perparon drejt anetaresimit me shpejtesi te madhe, dhe Kosova vazhdon te bllokohet nga pese shtete anetare qe nuk e njohin.
Marreveshja e Ohrit: Shprese apo iluzion?
Ne shkurt te vitit 2023, Kurti dhe Vucic ranee dakord per nje marreveshje baze ne Ohrit. Teksti parashikonte njohje de facto - Serbia nuk do te kundreshtonte anetaresimin e Kosoves ne organizata nderkombetare. Por pothuajse menjehere pas nenshkrimit, interpretimet filluan te divergjonin.
Serbia insistoi se nuk kishte nenshkruar asgje qe nenkuptonte njohje. Kurti tha se marreveshja ishte e qarte. BE-ja u perpoq ta mbante me jete procesin, por realiteti ne terren - perplasjet ne veri te Kosoves, tensionet ne Mitrovicen e Veriut - treguan se fjalet ne leter nuk perkthehen ne paqe ne praktike.
Cfare duhet te ndodhe?
Eshte koha qe te gjithe palet te jene te sinqerta me veten:
Kosova duhet te pranoje se njohja nderkombetare e plote eshte nje proces i gjate dhe se diplomacia kerkon kompromis - jo ne parime, por ne menyre. Toni agresiv ndaj partnereve nderkombetare nuk sherben interesat e Kosoves.
Serbia duhet te kuptoje se mbajtja e Kosoves ne nje status limbo nuk i sherben as asaj. Investitoret nuk duan pasiguri. BE-ja nuk do te pranoje nje shtet anetar qe ka konflikte te pazgjidhura territoriale.
BE-ja duhet te ndryshoje qasjen: ne vend qe te ndermjetesoje nje marreveshje gjithperfshirese, le te fokusohet ne masa konkrete te ndertimit te besimit. Bashkepunimi ekonomik, projektet infrastrukturore te perbashketa, programet per te rinjte - keto jane gjera qe mund te ndryshojne realitetin ne terren.
SHBA-ja duhet te rikthehet ne menyre aktive ne proces. Pa presionin amerikan, as Serbia as Kosova nuk do te bejne leshime te verteta. Kjo eshte nje realitet qe BE-ja e di, por hesitojne ta pranojne.
Konkluzion
Nje dekade dialogu pa rezultat te prekeshem eshte nje dekade e humbur. Nuk eshte faji vetem i njeres pale - eshte nje desshtim kolektiv i diplomacise, i vullnetit politik, dhe i gatishmerise per kompromis.
Kosova dhe Serbia meritojne me shume se nje paqe te ftohet. Ato meritojne nje marredhenie normale midis fqinjeve - nje marredhenie qe u sherben qytetareve, jo politikaneve.
