Nuk ka fushatë zgjedhore në botën shqiptare pa premtimin e luftës kundër korrupsionit. Nuk ka raport ndërkombëtar pa rekomandimet për forcimin e sundimit të ligjit. E megjithatë, korrupsioni vazhdon të jetë endemi. Pse?
Korrupsioni si sistem
Gabimi më i madh është të mendojmë korrupsionin si problem individual - disa "mollë të kalbura" që duhet larguar. Në realitet, korrupsioni në vendet tona është sistemik. Ai është mënyra si funksionojnë gjërat.
Kur një biznesmen paguan ryshfet për leje ndërtimi, ai nuk po bën zgjedhje morale të keqe - ai po luan sipas rregullave që ekzistojnë. Kur një qytetar paguan për shërbim shëndetësor që duhet të jetë falas, ai nuk po korrupton sistemin - ai po mbijteton brenda tij.
Pse reformalë dështojnë?
Mungesa e vullnetit politik: Ata që vinë në pushtet shpesh kanë përfituar nga sistemi ekzistues. Pse do ta ndryshonin?
Rezistenca institucionale: Burokracia e ka interesin ta mbajë statusin quo. Reforma e vërtetë kërcënon pozitat e tyre.
Kultura: Kur ryshfeti konsiderohet "normë" dhe jo përjashtim, ndryshimi bëhet shumë më i vështirë.
Impuniteti: Derisa zyrtarët e korruptuar nuk dënohen realisht (jo vetëm akuzohen, por vuajnë dënime), mesazhi që merret është se korrupsioni nuk ka pasoja.
Çfarë do të duhej?
Ndryshimi i vërtetë kërkon qasje të shumëllojshme:
Transparencë radikale - çdo shpenzim publik, çdo kontratë, çdo vendim i publikuar online. Kur gjithçka është e dukshme, fshehja bëhet e pamundur.
Dixhitalizim i shërbimeve - kur qytetari nuk ka kontakt të drejtpërdrejtë me zyrtarin, mundësia për ryshfet zvogëlohet dramatikisht.
Pagesa të denjë për zyrtarët - nuk justifikon korrupsionin, por e bën më pak tërheqës. Një gjyqtar i paguar mirë ka më shumë për të humbur.
Sanksione të vërteta - konfiskimi i pasurisë së paligjshme, dënime reale me burg, përjashtim nga jeta publike. Jo dënime simbolike.
Roli ynë
Lufta kundër korrupsionit nuk është vetëm çështje e qeverisë dhe institucioneve. Është çështje e secilit prej nesh. A jemi ne të gatshëm të themi "jo" kur na kërkohet ryshfet? A denoncojmë kur shohim korrupsion? A votojmë për kandidatë të pastër edhe kur nuk janë nga "partia jonë"?
Korrupsioni nuk do të zhduket me magjì. Do të zhduket kur kostoja e tij bëhet më e lartë se përfitimi - dhe kjo varet edhe nga ne.
