Në Shqipëri dhe Kosovë, peizazhi mediatik është i dominuar nga një paradoks: kemi qindra media, por pak gazetari të pavarur. Pluralizmi sasior nuk ka sjellë pluralizëm cilësor. Pse?
Pronësia e koncentruar
Shumica e mediave të mëdha janë në pronësi të biznesmenëve që kanë interesa të gjera ekonomike - ndërtim, energji, telekomunikacion. Këta pronarë shpesh kanë marrëdhënie të ngushta me pushtetin politik, qoftë atë aktual apo opozitën.
Rezultati? Media që është formalisht e lirë, por praktikisht e kushtëzuar. Redaktorët dinë instinktivisht cilat tema janë "të sigurta" dhe cilat jo. Autocenzura bëhet normë.
Modeli i biznesit i thyer
Reklamat qeveritare përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave të shumë mediave. Kjo krijon varësi financiare që cenon pavarësinë. Kur buxheti varet nga fondet publike, si mund të jesh kritik ndaj qeverisë?
Tregu reklamues privat është i vogël dhe i fragmentuar. Mediat online konkurrojnë për klikime, jo cilësi. Clickbait-i fiton para, gazetaria investigative jo.
Gazetaria që na nevojitet
Pavarësisht sfidave, ka shenja shprese. Media të vogla online po bëjnë punë të shkëlqyer investigative. Gazetarë individualë po ndërtojnë audienëca besnike përmes rrjeteve sociale. Iniciativa si BIRN dhe organizata të tjera rajonale tregojnë se modeli i pavarur është i mundshëm.
Por këto përpjekje kanë nevojë për mbështetje - nga lexuesit që paguajnë për përmbajtje cilësore, nga donatorët që kuptojnë rëndësinë e mediave të pavarura, nga institucionet që respektojnë lirinë e shtypit.
Roli i publikut
Në fund të ditës, media reflekton shoqërinë. Nëse ne si publik kërkojmë vetëm lajme sensacionale dhe konfirmim të paragjykimeve tona, kjo do të jetë oferta. Nëse kërkojmë informacion të verifikuar dhe analiza të thella, tregu do të përshtatet.
Le të jemi konsumatorë më të zgjuar të informacionit. Le të mbështesim median që bën punë të vërtetë. Le të mos e pranojmë si normale atë që nuk është - sepse pa media të lirë, demokracia është vetëm fasadë.
