Pse motoja e Pashko Vasës po riinterpretohet sot?

— Thënia e famshme e diplomatit dhe shkrimtarit Pashko Vasa, "Feja e shqiptarit është shqiptaria", e shkruar në poemën "O moj Shqypni", shërbeu si moto qendrore e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Sipas analizës së A.M. Perkaj, thelbi i këtij mesazhi nuk ishte mohimi i besimit, por ideja që identiteti kombëtar të tejkalonte ndarjet mes islamit, ortodoksisë dhe katolicizmit.

Në shekullin XIX, kjo moto kishte një funksion politik të qartë: të thyente barrierat fetare nën Perandorinë Osmane për të krijuar një identitet të përbashkët. Megjithatë, ky koncept filloi të interpretohet më vonë si një justifikim për të shtyrë fenë në plan të dytë, duke hapur rrugën për radikalizime të mëvonshme të identitetit.

Kjo tendencë arriti kulmin në Shqipërinë komuniste, ku në vitin 1967 regjimi shpalli vendin si shtetin e parë ateist në botë. Gjatë kësaj periudhe, institucionet fetare u mbyllën, ndërsa priftërinjtë dhe imamët u përndoqën, duke e zhvendosur fenë tërësisht në sferën private në vend që të krijonte unitet.

Pas rënies së komunizmit, feja u rikthye në hapësirën publike, por pasojat e shtypjes mbetën të ndjeshme. Sot, stereotipet në marrëdhëniet mes besimeve të ndryshme vazhdojnë të ekzistojnë, dhe në disa qarqe identiteti kombëtar përdoret si një mjet "më i lartë" ndaj atij fetar, gjë që shpesh shkakton tensione shoqërore.

Këto tensione janë të dukshme sidomos në rrjetet sociale, ku pjesëtarët e të njëjtit komb shpesh i drejtohen njëri-tjetrit me fjalë fyese bazuar në besimin. Kjo dukuri nuk është specifike vetëm për shqiptarët, por është karakteristikë për gjithë Ballkanin, ku komponentët e identitetit shpesh ndërthuren në mënyrë konfliktuale.

Në Kosovë, ndonëse tensionet historike kanë qenë më shpesh të natyrës ndëretnike dhe politike, sot feja po përdoret gjithnjë e më shumë si një marker identitar. Kur një komponent i identitetit imponohet si kryesor, tjetri shpesh stigmatizohet, duke e shndërruar atë që duhej të ishte një pikë bashkimi në një mjet përjashtimi.

Prandaj, është koha që thënia e Vasës të lexohet përsëri si një paralajmërim: asnjë përkatësi kolektive nuk duhet të shërbejë si justifikim për urrejtje ndaj tjetrit. Kur identiteti bëhet përjashtues, ai pushon të jetë i përbashkët, duke u kthyer në një pengesë për bashkëjetesën në vend që të jetë një urë lidhëse.

Burim: Koha Javore
— Redaksia ZHURMA