Trashëgimia që mbahet
Iso-polifonia, Kanuni, kuzhina e maleve, kostumet, zakonet. Çfarë kalon nga gjyshi te nipi — ose nuk kalon.
E fundit nga atlasi
Fustanella: fundi i palosur që e kaloi kufirin nga Ilirët në Evropë
Fustanella, veshja luftarake e shqiptarëve që u konfiskua në Drin në 1335, u bë kostum mbretëror në Athinë gjashtë shekuj më vonë dhe ende ndan pretendime mes dy vendeve.
Kanun dhe besë
2 pjesë
Besa: fjala që e mbajti shoqërinë shqiptare para shtetit
Besa, premtimi i dhënë dhe fjala e nderit pa shkrim, funksionoi si kod shoqëror themelor për shqiptarët para se shteti të vendoste monopolin e drejtësisë, duke mbajtur bashkësi të ndara gjeografikisht në një sistem besimi të përbashkët.
Kanuni i Lekë Dukagjinit: kod gojor që i mbijetoi shekujve pa gjykatë
Sistemi i drejtësisë së Malësisë së Dukagjinit, ruajtur dhe zbatuar nga pleqtë pa shkrim, funksionoi si autoritet paralel ndaj shtetit deri në shekullin e XX.
Folklor
Koleksion në rritjeMuzika tradicionale
2 pjesë
Iso-polifonia: zëri shumëpalësh që UNESCO e njeh trashëgimi njerëzore
Iso-polifonia shqiptare, e njohur nga UNESCO që në 2005, është këngë pa instrumente ku një brirë vazhdues — iso — mbart zërat që ndërthuren mbi të, duke ruajtur një traditë shekullore komunikimi nëpër male.
Çiftelia: dy tela, një zë nga Shqipëria në Ballkan
Instrumenti me dy tela, i njohur që nga shekulli XV, udhëtoi nga viset shqiptare në Mal të Zi, Kosovë dhe Maqedoni, duke mbajtur meloditë e kurbetçinjve dhe dasmave malësore.
Artizanat
3 pjesë
Fustanella: fundi i palosur që e kaloi kufirin nga Ilirët në Evropë
Fustanella, veshja luftarake e shqiptarëve që u konfiskua në Drin në 1335, u bë kostum mbretëror në Athinë gjashtë shekuj më vonë dhe ende ndan pretendime mes dy vendeve.
Xhubleta: veshja që UNESCO e shpalli trashëgimi të rrezikuar
Pavarësisht mijëvjeçarit të mbijetesës në zonat e thella malore, mungesa e trashëgimtarëve dhe industrializimi e vunë xhubletën në listën e kuqe të mbrojtjes urgjente.
Gurët e Himarës: arkitektura si kujtesë e gjallë
Shtëpitë me gurë të qytetit bregdetar ruajnë rrëfime brezash, ndërsa ndërtimi tradicional bëhet dëshmi e rezistencës kulturore në kohë ndryshimesh.
Të tjera nga atlasi
Çiftelia: pesë shekuj muzikë me dy tela në Shqipëri dhe Mal të Zi
Instrumenti me dy tela i mbijetoi pesë shekujve jo sepse u ruajt me kujdes — por sepse çdo brez gjeti diçka tjetër ta dojë tek ai.
Islami në Shqipëri: si u formua feja me identitet shqiptar
Islami shqiptar lindi nën osmanët, u formësua nga bektashizmi i Naim Frashërit, u shtyp nga komunizmi dhe tani përballet me zgjedhjen e shek. XXI. Konvertimi gradual, toleranca historike, identiteti kombëtar.
Panteoni pagan i shqiptarëve: si mbijetoi në identitetin modern
Para krishterimit, para islamit, shqiptarët kishin panteonin e vet — Zojz, Tomor, Zana, Ora. Mbijetojnë sot: në folklor, në bektashizëm, në besë. Stratë e thellë e identitetit tonë.
Kënga kreshnike: çfarë Evropa humbi dhe Shqipëria zbuloi vonë
Në vitin 1934, në Novi Pazar, një plak bilingve këndoi të njëjtën këngë dy herë — një herë shqip, një herë boshnjakisht. Milman Parry e regjistroi. Ne po mësojmë vetëm tani se çfarë dëgjoi.
Kuzhina e maleve: e vërteta pas "autenticitetit" në pjatë
Fli-ja kërkon tre orë mbi prush lisi, një saç që rrotullohet dhe një grua që s'largohet prej tij. Restoranti që ju e shet për dyzet minuta po ju shet diçka tjetër.
Kanuni i Gjeçovit: si u zhvendos ligji i malit nën tryezë
Shtjefën Gjeçovin e vranë në 1929. Kodin e tij e botuan në 1933. Midis këtyre dy datave rri një vend që ende përpiqet të vendosë nëse Kanuni është ligj, letërsi, apo sëmundje.
Iso-polifonia: muzikë që krijohet pa dirigjent e pa partiturë
Një grup burrash në Labëri nis një këngë ku secili e di vendin e vet dhe askush nuk e shkruan atë që do të këndojë. Kjo është teknika, kjo është politika e saj.
Si e shndërroi Begaj librin e Qosjes në pasqyrë të humbjes së intelektualit?
Presidenti shqiptar ngriti librin e vetë autorit si pasqyrë për humbjen. Letërsia bëhet gjuhë e fundit zyrtare.
Pse Peleshi e quajti Qosjen mendjen më prodhimtare ndër shqiptarë?
Kryeparlamentari i Shqipërisë zgjedh peshën. "Atdhetar i pashoq dhe shkrimtar i pakohë" — ndoshta fjala zyrtare më e mirë.