Pse lindi Lidhja e Prizrenit sipas analizës së Mid’hat Frashërit?

PRIZREN — Lufta ruso-turke e viteve 1877-1878 shërbeu si shkëndijë për lindjen e Lidhjes së Prizrenit, sipas një shkrimi të Mid’hat Frashërit të botuar në vitin 1928. Kjo analizë historike tregon se lëvizja erdhi si reagim i drejtpërdrejtë ndaj synimeve të Rusisë për të copëtuar territoret e Perandorisë Osmane.

Rusia fitimtare po impononte kushte të rënda, duke shkëputur pjesë të rëndësishme toke për vete dhe për aleatët e saj në Ballkan. Këto shtete të vegjël ballkanikë, që Frashëri i cilëson si klientë dhe agjentë të Shën Petersburgut, po zgjeroheshin drejtpërdrejt mbi trojet e banuara nga shqiptarët.

Projekti rus synonte të sillte Bullgarinë e Re deri në rrjedhën e lumenjve Devoll dhe Drin, duke rrezikuar të ndante kombin. Ndërkohë, Serbisë po i dhuroheshin qytetet e Nishit, Vranjës, Kurshumlisë dhe Leskovcit, kurse Malit të Zi po i faleshin Podgorica, Shpuza, Gucia dhe Plava.

Ky copëtim i papritur zgjoi një reagim instinktiv mbrojtës te shqiptarët, duke filluar si një manifestim lokal kundër aneksimit të tokave. Përveç Prizrenit rrëzë Sharit, vatrat kryesore të rezistencës u ndezën gjithashtu në qytetet e Janinës dhe Shkodrës, të cilat u përballën me kërcënime të ndryshme.

Zona e veriut kishte sipëri materiale për shkak të popullsisë së madhe dhe pozitës strategjike ndaj Serbisë e Malit të Zi. Shkodra e ndjente presionin e Cernogorës nga luftërat e pareshtura, ndërsa Janina në jug u bë qendër e lëvizjes intelektuale dhe përballjes me aspiratat greke.

Në jug të vendit kishin gjetur jehonë idetë kombëtare të Giuseppe Garibaldit dhe konceptet humanitare të Giuseppe Mazzinit. Kjo bëri që qendrat me nivel të lartë intelektual të ndiqnin me vëmendje dhe kuriozitet praktik zhvillimet e reja pas luftës së vitit 1870 në Evropë.

Traktati i Shën Stefanit dhe arritja e trupave ruse në dyert e Stambollit dëshmuan se rreziku për zhdukjen e shqiptarëve ishte real. Në këtë periudhë të vështirë, kur po diskutohej për të drejtat e popujve, lindi nevoja urgjente që shqiptarët të reagonin për mbrojtjen e racës dhe kombit.

Burim: BalkanWeb
— Redaksia ZHURMA