Banania dhe truri: çfarë thonë dietologët për inflamacionin dhe kujtesën

TIRANË — Mëngjesi me kafe dhe bukë sheqeri është rutinë për shumë prej nesh. Por kur dëshira për të ëmbël zëvendësohet me një banane, truri merr diçka më shumë se kalori — merr një kombinim fibrash, prebiotikësh dhe antioksidantësh që studimet e lidhin me uljen e inflamacionit neural.

<

Pse ka rëndësi

• Neuroinflamacioni — inflamacioni kronik në tru — është lidhur me rrezik të lartë për demencë dhe Parkinson.
• Dieta MIND, krijuar posaçërisht për të ulur rrezikun e demencës, nuk e përfshin bananën si ushqim kyç, por dietologët e specializuar në shëndetin kognitiv theksojnë vlerat e saj specifike.
• Studimet ekzistuese deri tani janë kryer kryesisht te kafshët; kërkime tek njerëzit mbeten të nevojshme.

Boshti zorrë-tru dhe pse fibra ka rëndësi

Laura M. Ali, nutricioniste kulinare dhe autore e librit "MIND Diet for Two", shpjegon për Parade — siç citon Klan Kosova — se shumë njerëz e lidhin fibrën vetëm me tretjen, por ajo është "thelbësore për shëndetin e trurit". Zorra dhe truri komunikojnë përmes boshtit zorrë-tru, një sistem që rregullon humorin, kujtesën dhe përqendrimin. "Çdo ushqim që është i mirë për zorrën, si bananet, është gjithashtu i mirë për trurin," thotë Ali.

Pse bananet pak të papjekura dalin në krye

Maggie Moon, dietologe e regjistruar dhe autore e bestsellerit "The MIND Diet", veçon bananet pak të papjekura si veçanërisht të dobishme, sipas të njëjtave burime. Arsyeja: prebiotikët. Ato ndihmojnë në uljen e inflamacionit në tru dhe përmirësimin e funksionit njohës. Moon rekomandon konsumimin e bananeve në këtë fazë — më të fortë, më pak të ëmbla, me më shumë rezistencë të ngjeshur.

Antioksidantët, vitaminat B dhe magnezi

Bananet përmbajnë vitaminë C dhe karotenoide, komponime që u japin ngjyrën e verdhë. Ali i përshkruan si "shtresë mbrojtëse, ngjashëm me mënyrën se si boja mbron një gardh hekuri nga ndryshku". Vitaminat B, veçanërisht B6, ndihmojnë në prodhimin e neurotransmetuesve që rregullojnë humorin dhe kujtesën. Magnezi, së bashku me kaliumin, ndihmon në uljen e inflamacionit në tru — një efekt që shfaqet në afat të gjatë, jo menjëherë.

Çfarë thonë studimet

Një përmbledhje shkencore e vitit 2022, e botuar në revistën Food dhe e cituar nga Albeu, konstatoi se komponimet bioaktive të bananeve reduktonin inflamacionin në tru në studime të kryera te kafshët. Një studim tjetër, i publikuar në Alzheimer's & Dementia, tregoi se prebiotikët e bananeve ulën inflamacionin e trurit te minjtë. Të dyja burimet — Albeu dhe Klan Kosova — nënvizojnë se kërkohen studime më të gjera tek njerëzit për të përcaktuar ndikimin me saktësi.

Tre gjëra që mund të provoni këtë javë

1. Zëvendësoni një ëmbëlsirë me banane të papjekura. Në vend të bukës me reçel ose ëmbëlsirës së rastit, provoni një banane më të fortë, të bardhë brenda, me pika të vogla jeshile. Moon e rekomandon këtë formë për përmbajtjen më të lartë prebiotike.

2. Kombinoni me yndyrna të shëndetshme. Përveç bananes, shtoni një grusht bajamesh ose një lugë vaj ulliri — magnezi nga bajamet përforcon efektin, dhe yndyrnat ndihmojnë përthithjen e vitaminave të tretshme në yndyrë.

3. Jepini kohë. As bananet, as asnjë ushqim tjetër, nuk ndryshojnë humorin ose përqendrimin brenda një dite. Efekti është kumulativ — muaj, jo orë. Moon e formulon: "Banania nuk është ushqimi i parë që do të mendoja për shëndetin e trurit, por kur bëhet fjalë për frutat dhe perimet, rregulli i përgjithshëm është 'sa më shumë aq më mirë'".

Kur kjo këshillë nuk mjafton

Bananet nuk kanë aq shumë antioksidantë sa manaferrat, yjet e dietës MIND. Nëse historiku familjar ose simptomat aktuale (humbje kujtese, ndryshime humori, vështirësi përqendrimi) janë shqetësuese, një banane në mëngjes nuk zëvendëson vlerësimin mjekësor. Studimet ekzistuese janë te kafshët; efekti tek njerëzit mbetet i supozuar, jo i provuar. Për më tepër, personat me diabet ose intolerancë ndaj fruktozës duhet të tregohen — bananet e papjekura kanë indeks më të ulët glikemik se ato të pjekura, por përmbajtja e sheqerit mbetet.

Burimet:

• Albeu — Si ndikon ngrënia e bananeve në shëndetin e trurit
• Klan Kosova — Çfarë i ndodh trurit kur hani banane
• IndeksOnline — Çfarë i ndodh trurit kur hani banane
• Ekonomia Online — Çfarë i ndodh trurit kur hani banane

— Redaksia ZHURMA