Flamuri kombëtar: nga stema e Kastriotëve te shteti

Pak kombe në Evropë mund të thonë se flamuri që valon sot mbi institucionet e tyre është pothuajse i njëjti që valoi mbi një princ të shekullit të pesëmbëdhjetë. Shqiptarët mund. Shqiponja e zezë dykrenare në fushë gjaku nuk është një stoli e zgjedhur nga një komitet pavarësie në vitin 1912; është një relikt heraldik që mbijetoi pesë shekuj robërie, dy mbretëri, një pushtim fashist dhe një nga diktaturat më të egra të kontinentit — pa ndryshuar në thelb: zog i zi, dy koka, fushë e kuqe.

Shqiponja para Skënderbeut

Të jemi të ndershëm aty ku ndershmëria kushton: shqiponja dykrenare nuk lindi në Krujë. Motivi është bizantin, i lidhur me dinastinë e Paleologëve dhe, më pas, me trashëgiminë e shqiponjës romake. Shumë familje fisnike të Ballkanit dhe të Lindjes përdorën zogun me dy koka si shenjë sovraniteti — ai ishte një gjuhë e përbashkët heraldike, jo një patentë shqiptare. Kush pretendon të kundërtën bën propagandë, jo histori, dhe propaganda është gjithmonë armiku i parë i një kombi që do të kuptohet seriozisht.

Por origjina e huazuar e një simboli nuk e zhvlerëson atë; e bën të zakonshëm. E jashtëzakonshme është se çfarë bën një popull me një simbol të trashëguar. Romakët harruan shqiponjën; bizantinët u shuan me të; shqiptarët e mbajtën gjallë dhe e bënë të vetën në mënyrën më të padiskutueshme — duke vdekur nën të.

Stema e një princi

Lidhja me kombin kalon nëpërmjet një njeriu: Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Kur ai braktisi radhët osmane më 1443 dhe mori Krujën, ngriti një flamur të kuq me shqiponjë të zezë dykrenare — emblemën e shtëpisë së Kastriotëve. Humanisti Marin Barleti, biografi i tij i parë, shkruan pikërisht këtë: stema e familjes ishte "një shqiponjë dykrenare në fushë të kuqe". E njëjta shqiponjë qëndron edhe në vulën e Skënderbeut, që ruhet sot në Kopenhagë — një dëshmi materiale, jo një legjendë gojëdhënash.

Nën këtë flamur, në Kuvendin e Lezhës (1444), princat shqiptarë u lidhën në një besëlidhje të vetme kundër Perandorisë Osmane. Aty, për herë të parë, shqiponja e Kastriotëve pushoi së qeni stemë familjare dhe nisi të bëhej shenjë e një rezistence të përbashkët. Çfarë ka mbetur sot prej asaj kohe — përkrenarja dhe shpata e Skënderbeut — i përket të njëjtit thesar simbolik si flamuri: relikte të një kombi që e ka kujtesën më të gjatë se shtetin e vet.

Katër shekuj fjetjeje

Pas vdekjes së Skënderbeut më 1468 dhe rënies së Krujës, shqiponja u tërhoq nga fushat e betejës në kujtesë. Gjatë sundimit osman flamuri nuk valoi mbi asnjë kala; ai jetoi në këngë, në stema familjesh, në vula dhe — vendimtarisht — në librat e Barletit, që e mbajtën gjallë emrin e Skënderbeut në Evropë. Kur erdhi Rilindja Kombëtare, rilindësit nuk shpikën një simbol të ri: ata zgjuan një të fjetur. Vjershëtarët dhe veprimtarët e shekullit XIX e rimorën shqiponjën pikërisht ngaqë ajo bartte një autoritet që asnjë flamur i sapokrijuar nuk do ta kishte — autoritetin e historisë.

Vlora, 28 nëntor 1912

Kur shqiponja u ngrit sërish në një tarracë ndërtese, ishte 28 nëntori i vitit 1912, dhe akti që e shoqëroi ishte lindja e shtetit. Ismail Qemali, nga ballkoni i shtëpisë në Vlorë, shpalli Pavarësinë e Shqipërisë, dhe flamuri kuqezi u bë, për herë të parë, flamur shteti e jo vetëm flamur kuvendi a princi.

Rrethanat e atij flamuri janë njerëzore, jo mitike — dhe aq më të bukura për këtë. Burimet bashkëkohore, ndër to kujtimet e Eqrem bej Vlorës, tregojnë për një flamur të qepur me nxitim e me dorë, ndihmuar nga patriotja Marigo Posio, e cila qëndisi natën e 27 nëntorit. Nuk ishte një stindard madhështor i porositur nga jashtë; ishte një copë cohë e kuqe me një shqiponjë mbi të, e ngritur nga njerëz që e dinin se mund të varnin për të. Pikërisht ky modestizëm e bën aktin të madh. Për detajet e atij Kuvendi historik shih Kuvendin e Vlorës dhe shpalljen e Pavarësisë.

Ylli, kufijtë dhe rikthimi

Shteti i ri e ndryshoi pak formën e shqiponjës me kalimin e dekadave, por kurrë thelbin. Mbretëria e Zogut shtoi përkrenaren e Skënderbeut mbi shqiponjë — një lidhje e qëllimshme me princin e shekullit XV. Pushtimi fashist i imponoi simbolet e veta për pak vite. Pastaj erdhi ndryshimi më ideologjik: më 1946, regjimi komunist vendosi mbi shqiponjë një yll të kuq me bordurë të artë, që qëndroi atje dyzet e gjashtë vjet, derisa u hoq më 7 prill 1992. Me rënien e tij, flamuri u kthye saktësisht në formën e tij të vitit 1912: shqiponjë e zezë, fushë e kuqe, asgjë mbi to.

Ka edhe një të vërtetë që flamuri e mban heshtur por nuk e fsheh dot. Ai u ngrit në Vlorë mbi një komb shumë më të madh se shteti që po lindte. Konferenca e Londrës e vitit 1913 e la gjysmën e trojeve jashtë kufirit, dhe ndaj e njëjta shqiponjë valon sot edhe në Kosovë e kudo ku jetojnë shqiptarë. Flamuri kombëtar mbetet, në thelbin e vet, flamur i një populli — jo i një vije në hartë.

Burimet:

• Encyclopædia Britannica, "Flag of Albania".
• Marin Barleti, Historia de vita et gestis Scanderbegi (përshkrimi i stemës së Kastriotëve).
• Eqrem bej Vlora, kujtime mbi ngritjen e flamurit më 28 nëntor 1912 (botim dokumentar).
• Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania (Skënderbeu, simbolet kombëtare).
• Wikipedia, "Flag of Albania" / "Double-headed eagle" (përmbledhje me referenca).

— Redaksia ZHURMA