Si e bëri Kosovën të sajën etnologja amerikane Janet Reineck?

PRISHTINË — Të enjten, salla e promovimit të librit në Panairin e Librit në Prishtinë u mbush me tre breza njerëzish: miq të viteve '80, bashkëpunëtorë humanitarë të viteve '90 dhe anëtarë të "World Dance Kosova" — të gjithë bashkuar rreth Janet Reineck, etnologja amerikane që e ka bërë Kosovën shtëpi.

Vepra "Një amerikane në Kosovë", e ribotuar nga Botimet KOHA — pasi botimi i parë u bë nga "Cuneus" në vitin 2022 — është udhëpërshkrim i detajuar për Kosovën e viteve '80 dhe '90. Rrëfimi nis me të qenit studiuese dhe kalon te të qenit misionare: dy role që Reinecku i ka mbajtur me zotësi.

Reineck erdhi në Kosovë verën e vitit 1980 si studente e etnologjisë në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos, me synim t'i vjelë materialin për magjistraturë nga kultura shqiptare. Mori bursë, u kthye dhe vendosi të studiojë atë që asokohe quhej Krahina Socialiste Autonome e Kosovës.

Në libër hyjnë: jeta në "Breg të Diellit", ansambli profesionist "Shota", Gryka e Rugovës dhe Opoja — fiks siç ishin. Tradita e odës, dasmat, këngët e ahengjet, por edhe ligësitë: burra me dy gra plus dashnore. Shumë nga këto sot mund të ngjajnë ekzotike edhe për vetë kosovarët.

Drejtoresha menaxhuese e Grupit KOHA, Flaka Surroi, ka treguar se nëna e saj, Nahire Surroi — ish-drejtoreshë e "Shotës" — e kishte njohur Reineckun qysh atëherë. "Nuk do ta takoja deri nga viti 1994, kur punët po përkeqësoheshin", ka thënë Surroi, duke shtuar se Reineck qe rikthyer si menaxhere projektesh për "Oxfam" dhe "International Rescue Committee".

Reineck drejtoi projekte ujësjellësi e kanalizimi nëpër shkollat nga Gjilani e Vitia. Pos punës teknike, misioni i saj ishte edhe bindja e familjeve patriarkale se vajzat duheshin shkolluar — "për të mirën e tyre dhe të shoqërisë kosovare". Më 1997 viza nuk iu vazhdua; u kthye pas luftës dhe nuk u largua.

Sot Reineck është pjesë e "World Dance Kosova". Sipas Surroit, ka propozuar një emision televiziv ku do të shtegtonte nëpër vise të Kosovës dhe tokat shqiptare, duke biseduar me "njerëzit e rëndomtë" — pa korniza të paragjykuara. Libri i saj flet me sytë e një të huaje, por 45 vjet flasin ndryshe: Kosova është e saja.

Burim: Koha.net
— Redaksia ZHURMA