Pse mbetet i panjohur kroati që i hartoi Shqipërisë historinë mesjetare?

ZAGREB — Më 18 shkurt 1931, rreth orës 20:00, albanologu kroat Milan von Sufflay goditet për vdekje në rrugën "Dalmatinska" nr. 6 — një ditë pasi ishte kthyer nga Shqipëria. Studimi i ri i dr. Musa Ahmetit dhe dr. Etleva Lalës rihap biografinë e shkencëtarit të cilin historia shqiptare e ka lënë pas dore.

I lindur më 8 nëntor 1879 në Lepoglavë të Kroacisë, Sufflay mbaroi gjimnazin klasik në Zagreb si nxënësi më i mirë i gjeneratës, pastaj doktoroi në Universitetin e Zagrebit në vitin 1901. Specializimi pasues në Vjenë, në Österreichisches Institut für Geschichtsforschung, i hapi dyert e paleografisë latine, diplomatikës dhe kronologjisë.

Kontaktet e para me materiale shqiptare erdhën gjatë punës për "Codex Diplomaticus" — sistematizim i dokumenteve mesjetare nga arkivat bregdetare dalmatinase —, ku Sufflay takoi materialin e vëllimshëm dhe fare të pahulumtuar të historisë shqiptare. Në 1902/3 u regjistrua tek prof. K. Jireček për studime albanologjike në Kolegjin e Vjenës.

Gjatë viteve 1904–1908, si asistent në bibliotekën Széchenyi të Budapestit, Sufflay thelloi njohuritë në ballkanologji dhe albanologji, duke botuar në revista të ndryshme punimet e para shkencore. Vendosi kontakte me intelektualë me famë botërore dhe në 1908 u emërua profesor i rregullt në Universitetin e Zagrebit.

Kulmi i veprës shkencore ishte Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vëllimet I–II, botuar bashkë me Thallóczy-in dhe Jireček-un në 1913 dhe 1918 — themeli dokumentar i albanologjisë akademike. Të njëjtin vit 1918, Sufflay botoi edhe studimin mbi gjendjen kishtare të Shqipërisë paraotomane, si pjesë e një Histori Shqipërie të planifikuar në pesë vëllime.

Paralel me punën akademike, Sufflay shkroi edhe letërsi: në 1920, nën pseudonimin "Alba Limi", botoi romanin Konstantin Balšić me temë nga mesjeta shqiptare. Po atë dhjetor u burgos dhe u dënua me tre vjet e gjysmë burg, të cilat i kaloi në Mitrovicën e Sremit.

Vrasja e tij më 18 shkurt 1931 — të nesërmen e kthimit nga Shqipëria — ndërpreu një karrierë në kulmin e saj. Sufflay ishte shpallur "tradhtar i popullit kroat" për gjetjet e tij mbi falsifikimin e dokumenteve mesjetare kroate, dhe studentët i kishin bojkotuar leksionet: historia shqiptare i ka mbetur borxh.

Burim: BalkanWeb
— Redaksia ZHURMA