Si t'i mbrojmë fëmijët nga vapa: gabimi me karrocën dhe çfarë thotë shkenca

PRISHTINË — Një mëngjes i nxehtë, karroca e fëmijës e mbuluar me një pështjellim të hollë për t'ia ruajtur nga dielli. Në mesditë, fëmija është i merzitur, me lëkurë të kuqe dhe frymëmarrje të shpejtë. Prindi mendon se po e mbrojt, por në realitet po e ngroht më tepër.

Pse ka rëndësi

• Trupin e fëmijëve e ngrohët 3–5 herë më shpejt se të rriturit, dhe gjidhniet e tyre nuk funksionojnë ende si duhet (Kosova Sot, Vizion Plus).
• Në Europë vetëm 20% e shtëpive ka kondicioner, në Gjermani 3%, duke bërë shtëpitë e nënshtruara kundër valëve të nxehtit (Gazeta Express).

Svante Norgren, pediatër në Spitalin e Fëmijëve të Stokholmit, e quan këtë praktikë "shumë të gabuar". Ndërsa prindërit e mbulojnë karrocën me qëllim të mirë, mbulesa bllokon qarkullimin e ajrit dhe kthen karrocën në një furra zjarri. Një eksperiment i gazetarëve suedez, të cilin transmetojnë Kosova Sot dhe Vizion Plus, tregoi se pas 90 minuta në ajër të hapur, karroca e mbuluar arriti 37°C, ndërsa ajo e hapur vetëm 22°C. Efekti ishte i njëjtë pavarësisht materialit të mbulesës — edhe ato më të holla.

Fëmijët e vegjël nuk mund të thosen se po ngrohen. Ata nuk djersin si të rriturit dhe mekanizmat e tyre të rregullimit të temperaturës janë ende në zhvillim. Për këtë, vigilenca e prindërve është e rëndësishme: kontrollo shpesh lëkurën, frymëmarrjen dhe ngrohtësitë e trupit të fëmijës.

Konteksti ynë shton një ngushticë të mëdhe. Sipas Gazeta Express, vetëm rreth 20% e shtëpive në Europë kanë kondicioner, dhe në Gjermani kjo shifër bie në 3%. Arsyet janë historike: klima më e butë më parë, kostoja e lartë e energjisë elektrike pas krizës së Ukrainës, arkitektura e vjetër që ruante nxehtësinë dimër dhe freskinë verë, dhe pengesa burokratike për instalimin e njësive të jashtme në zonat e mbrojtura. Në Shqipëri dhe Kosovë, situata nuk është e ndryshme — shumë banesa dhe qendra për fëmijë mbahet pa ftohje aktive gjatë valëve të nxehtit.

Tre veprime konkrete që mund t'i zbatoi kësaj javë:

1. Mos e mbuloni karrocën me pështjellime apo çarçafa. Përdorni vetëm tërheqës të diellit të karrocës ose një mbulesë me rrjetë të dedikuar që lejon qarkullimin e lirë të ajrit. Eksperimenti suedez tregoi se çdo mbulesë e plotë ngren temperaturën deri në 37°C.
2. Kontrolloni fëmijën çdo 10–15 minuta. Vini dorën në qafë apo bark — nëse ndjeni të nxehtë ose lagur, largoni fëmijën nga vapa menjëherë. Fëmijët nuk mund të komunikojnë mëdhaqet e tyre termike.
3. Planifiko udhëtimet dhe aktivitetet jashtë për orët më të freskëta. Shmangni ekpozimin direkte midis 11:00 dhe 17:00. Në shtëpi, përdorni ventilatorë, mbyllin pergatitjet ditore për të ulur ngrohtësinë e brendshme, dhe sigurojeni hidratim të vazhdueshëm me ujë të ftohtë (jo akull).

Veshje: Nuk të gjitha mbulesat janë të njëjta. Mbulesat me rrjetë UV të certifikuara, të projektuar specifika për karroca me hapësira për aer, nuk krijojnë efektin e furrës — por duhet të jenë të shenjta si të tilla. Nëse nuk jeni të sigurt, mbajeni karrocën e hapur nën hi dhe kontrolloni temperaturën me termometer dorëshkruar.

Burimet:

• Kosova Sot — Raporton eksperimentin suedez me dy karroca (22°C vs 37°C) dhe paralajmërimin e pediatrit Svante Norgren
• Vizion Plus — Konfirmon të njëjtat të dhëna nga koka e pediatrisë suedeze dhe eksperimenti me temperaturë
• Gazeta Express — Analizon arsyet e ulët të përhapjes së kondicionerëve në Europë (20% mesatare, 3% Gjermani) dhe implikimet për shtëpitë gjatë valëve të nxehtit

— Redaksia ZHURMA