Si u ringrit arsimi shqip në Kosovë gjatë viteve 1941–1944?

PRIZREN — Një fotografi e realizuar më 13 korrik 1941 para shkollës "Bajram Curri" (sot "Lidhja e Prizrenit") ruan fytyrat dhe idealet e një brezi mësuesish shqiptarë që shërbyen në Kosovë gjatë viteve 1941–1944. Në të shihen emra si Ali Hashorva, kryetar i Misionit të Jashtëzakonshëm Arsimor, Mehmet Gjevori, Sulejman Drini, Fadil Hoxha, dhe dhjetëra të tjerë që lanë gjurmë në jetën arsimore dhe kulturore të Kosovës.

Vitet e Luftës së Dytë Botërore ishin një periudhë e ndërlikuar, por për shumë shqiptarë, hapja e shkollave shqipe u përjetua si një rilindje kombëtare. Gjuha shqipe kishte qenë e ndaluar për dekada në Kosovë, dhe breza të tërë fëmijësh kishin mësuar vetëm në gjuhë të huaj. Mësuesit e dërguar nga Shqipëria u pritën si bartës të dritës pas një kohe të gjatë errësire.

Me kërkesën e ministrit të Arsimit Ernest Koliqi, u krijua Misioni i Jashtëzakonshëm për Arsimin në Kosovë. Mbi 200 mësues u dërguan në qytete dhe fshatra, duke lënë pas familjet dhe jetën e tyre të zakonshme për të kryer një mision kombëtar. Ata hapën shkolla, organizuan kurse kundër analfabetizmit dhe aktivitete kulturore për forcimin e vetëdijes kombëtare.

Ibrahim Fehmiu, një nga figurat më të respektuara të kohës, në një fjalim në Prizren theksoi: "Kosovës i duhen njerëz të zotë, të ndershëm dhe të pathyeshëm. Përhapja e dritës së arsimit është detyra më e madhe e kohës sonë." Këto fjalë u shndërruan në veprim: vetëm në Prizren, kurset verore përfshinë rreth 1,200 pjesëmarrës, ndërsa në mbarë Kosovën, mbi 15,000 të rritur dhe mijëra nxënës mësuan të lexonin dhe shkruanin shqip.

Mësuesit nuk u kufizuan vetëm në mësimdhënie. Ata mësonin nxënësit për historinë e kombit shqiptar, për Skënderbeun, Lidhjen e Prizrenit dhe Ismail Qemalin. Për fëmijët që kishin njohur vetëm tekstet në gjuhën serbe, kjo ishte një përvojë emocionuese. Në kujtimet e kohës përshkruhen nxënës që dëgjonin për herë të parë historinë e popullit të tyre dhe prindër që ndiqnin me lot mësimin e gjuhës amtare.

Midis mësuesve që punuan në Prizren dhe rrethina ishin Mëhill Shala, Jorgji Huta, Sulejman Aliu, Hajdar Shedulla, dhe dhjetëra të tjerë. Kontributi i tyre shkoi përtej mësimit të shkronjave — ata ndihmuan në shpëtimin e identitetit kombëtar në një kohë kur Kosova ishte nën pushtim të huaj dhe rrezikonte asimilimi.

Puna e këtij brezi mësuesish mbetet një nga kapitujt më të rëndësishëm të historisë së arsimit shqip në Kosovë. Pavarësisht debateve politike dhe interpretimeve të ndryshme, shumica e tyre vepruan si patriotë, duke iu kundërvënë pushtimit por duke shfrytëzuar çdo mundësi për të ruajtur gjuhën dhe kulturën shqipe.

Burim: Dielli
— Redaksia ZHURMA